ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਗਆਨੀ ਕਿਸਾਨ- ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਸਹੋਲੀ'

Submitted by kvm on Sat, 10/27/2012 - 15:45
Printer Friendly, PDF & Email
ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਘਟਣ ਲੱਗਿਆ। ਪਰ ਅੱਜ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸਦਕਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰਨ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੁੜ ਪਰਤਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹਨ- ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਹੋਲੀ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਸਹੋਲੀ' ਜੋ ਬੀਤੇ ਦਸਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਮਰ ਪੱਖੋਂ ਅਠਵੰਜਾ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਿਆ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਹ ਜਰਨੈਲ ਸਦਾ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠ ਬੋਲੜੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨੇਕ ਰੂਹ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਮੁਸਕਾਨ ਲਈ ਹਰ ਪਲ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ “ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਕਾਰਨ ਭੂਮੀ, ਪਾਣੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਹੁਣਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ 1975-76 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਪੂਰੇ ਜਲੌਅ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛਾਅ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਣਕ ਵਿਚਲੇ ਗੁੱਲੀਡੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ। ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਹ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਸਿਹਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਖਾਦਾਂ, ਕੀੜੇਮਾਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ “ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਕਾਰਨ ਭੂਮੀ, ਪਾਣੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਮੁਕਤ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਂ 1999 ਦੇ ਲਾਗੇ ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ 5 ਦੀ 5 ਏਕੜ ਪੈਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਸਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਦਿੱਕਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਈਆਂ ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਰਹੱਸ ਆਤਮਸਾਤ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਦਿੱਕਤਾਂ ਵੀ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਕੇਰਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਆਫ ਲਿਵਿੰਗ, ਬੰਗਲੋਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਤਹਿਤ ਕਣਕ, ਗੰਨਾ, ਹਰਾ ਚਾਰੇ, ਬਾਸਮਤੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸਦਕਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਭੁਰ-ਭੁਰੀ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਇੰਦਰਜੀਤ ਹੁਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੇਤੀ ਦੇਸੀ ਗਊ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਪਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ-ਮੂਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀ, ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਗਊ ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣਾ ਖਾਸ ਤਜ਼ਰਬਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਰਾਹੀਂ ਗਊ ਮੂਤਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਲਗਪਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਨੇੜੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਵਾਸ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਊ ਮੂਤਰ ਦਾ ਅਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਊ ਮੂਤਰ ਅਰਕ ਨੂੰ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾ ਨੂੰ ਉਪਲਭਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਗਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਉਪਜ ਦੇ ਸੇਵਨ ਸਦਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਰਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਬੱਲਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 4-5 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਨੌ-ਬਰ-ਨੌਂ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੁੱਧ ਦਾ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਕੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 100 ਗੁਣਾਂ ਮਿਠਾਸ ਹੈ ਸਾਡੀਆਂ ਦੇਸੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਤਹਿਤ ਉਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕਤਾ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਸਬਜ਼ੀ ਖਾਣੀ ਪੈ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਜਾਣਦੈ!

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅੱਧਾ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਉੱਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਤਹਿਤ ਸਫਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਉਹ ਜੀਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ, ਪਾਥੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਾਰਬੇਜ਼ ਐਨਜਾਈਮ, ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਅਤੇ ਅਜੈਟੋਬੈਕਟਰ ਆਦਿ ਜੀਵਾਣੂ ਕਲਚਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ 'ਤੇ ਆਏ ਚੇਪੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਊ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮੈਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੇਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 150 ਲਿਟਰ ਗਊ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ 50 ਲਿਟਰ ਗੰਨੇ ਦੀ ਮੈਲ ਪਾ ਕੇ 10 ਦਿਨ ਦੇ ਖਮੀਰਣ ਉਪਰੰਤ 3 ਲਿਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਪ ਸਪ੍ਰੇਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਚੇਪੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉੱਘੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇਕਰੀਸੈਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡਾ. ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੁਪੇਲਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,“ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਬੀਜੀ ਗਈ ਕਣਕ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜਜਬੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਕਣਕ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।”

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵੱਡ ਪੱਧਰੇ ਪਸਾਰੇ ਬਾਰੇ ਸਹੋਲੀ ਹੁਣਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਲਾਟ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾਂ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿਸਾਨੀ ਸਵੈਮਾਨ ਵਾਪਿਸ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਹੀਲਾ ਕਰਨਾ ਪਊ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਚਿਰਜੀਵੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਰਾਹ ਹੈ। ਜੋ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਵੇਗਾ ਉਹ ਉੰਨੀ ਹੀ ਛੇਤੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਚੰਗੁਲ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਵੇਗਾ।

Comments

Submitted by Rene Park (not verified) on Tue, 07/03/2018 - 20:36

Permalink

ਮੂਤਰ ਅਰਕ ਨੂੰ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾ ਨੂੰ ਉਪਲਭਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਗਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। Madalin Stunt Cars 2 & Happy Wheels

Submitted by Anonymous (not verified) on Fri, 07/06/2018 - 19:31

Permalink

Sahodali's latest daily practice of natural farming has used wheat sowing at this half acre of land. g switch Which is going to prove to be very successful according to them.y8 For the successful yields under natural farming, they use biological ingredients like amrit, manure fertilization, patchy water, home-made garbage enzymes, khati lassi and azotobacter etc

Submitted by gunblood (not verified) on Thu, 12/13/2018 - 21:33

Permalink

This community isn't big enough for the two of us, so draw! If you have actually ever wished to be a part of a western battle, then look no further than Gunblood! Pick from one of ten wild west characters https://bit.ly/2Qta3AM and also effort to outshoot your challengers! Nine rounds of extreme, reaction based battles await you in this visceral game! After every successful duel, you are consulted with one more, more challenging challenger and also your probabilities of survival considerably lower! Can you win every duel and also verify that you are the best shot in town?

Submitted by UnblockedGames (not verified) on Thu, 12/13/2018 - 22:58

Permalink

Gamings are known to boost the skill of children and make them imaginative and focused. It is observed that the kids that play video games are a lot more active and also smart as compared to those that just concentrate on research studies. Moms and dads prefer to give time to their youngsters to play on the internet creative games. It is also said that children can find out much better via video games. Unblocked Games are perfect https://bit.ly/2LfEwfR for kids of every ages as you can find a range of games for your children.

Submitted by TwoPlayerGames (not verified) on Mon, 01/07/2019 - 13:50

Permalink

Gamings are a great way to pass time in your home or on a plane or a train ... however aren't they much more fun when you can share them with a pal? If you stated yes, after that 2 Player Games Unblocked is the group for you. Whether you take pleasure in shooting your close friends, engaging in some online wrestling, or kicking your close friend's butt in challenges or various other approach video games, you'll locate two-player games to satisfy your every whim. https://2playergamesunblocked.com/

Submitted by SuperSmashFlash (not verified) on Tue, 01/08/2019 - 22:01

Permalink

You are about to play the feeling of the years, the video game that made a new journey, a multi-player really challenging to play Super Smash Flash 2 Unblocked. You would have played Super wreck flash video game, that was developed only in month, as well as the 2nd launched version Super Smash Flash 2 https://2playergamesunblocked.com/super-smash-flash-2-unblocked/, this is developed after years of work of hundreds of individuals, this vision is the game, the gameplay is the same, stages and also characters have to do with same with some more enhancement and also tough level.

Submitted by UnblockedGames66 (not verified) on Fri, 01/11/2019 - 22:31

Permalink

Welcome to Unblocked Games 66 and also currently no more waiting to play your favored unblocked game. You can play outstanding flash games especially if you remain in school or office. We(Unblocked Gamings 666) have a substantial Data source of Hundreds of Popular and also New Unblocked games which you can Play Online. So, now start playing unblocked games at college and also pass the uninteresting time https://unblocked66games.com/.

Submitted by MinecraftGamesFree (not verified) on Thu, 01/17/2019 - 23:25

Permalink

What sort of Minecraft Games https://minecraftgamesfree.co.uk/ can you play? Minecraft is a video game produced by Markus Persson, likewise called Notch. What makes the game incredible is that it places the power in your hands and also you can do every little thing you desire. You can develop the home of your desires. Or you can just produce a storage system and craft things. But at the exact same time it's likewise a video game concerning expedition and you can play it with good friends if you want to. And also there are lots of Minecraft Games Free that you can play as a variation from the initial game.

Submitted by Matthewautof (not verified) on Mon, 02/04/2019 - 21:37

Permalink

Strike Force Heroes 2 returns in Strike Force Heroes 2! Play the campaign for an action loaded continuation of the original story or try your luck at the new fruit machine setting to win uncommon weapons. Tailor 5 one-of-a-kind soldiers with thousands of weapons, accessories, armor upgrades as well as camouflages.

http://www.feedbooks.com/user/4963444/profile
https://timmons63ward.databasblog.cc/2019/02/03/strike-force-heroes-2/
https://pastebin.com/u/watkins19ward
https://valdez85hodge.bloggerpr.net/2019/02/03/strike-force-heroes-2-un…
http://hodge03bean.iktogo.com/post/strike-force-heroes-2

Submitted by CharlesElalt (not verified) on Wed, 02/06/2019 - 17:45

Permalink

Haven't gotten enough of the Great War? OK, we'll give you the tidy version - no trench foot for you! It's time for the next dogfight airborne in this terrific WWI-themed shooting video game. Fight for the Germans and also obtain a rid of all opponent to recover the flexibility. Keep in mind all history info prior to each mission and do remarkable maneuvers while shooting as much opponents as you can. Take pleasure in Dogfight 2!

http://traffichook.online/story.php?title=dogfight-2-unblocked-at-schoo…
http://social-reach.net/blog/view/58662/dogfight-2
http://univowel.com/index.php?qa=user&qa_1=lambertlambert1
http://hydrocarbons.info/index.php?qa=user&qa_1=lamberthedrick5
https://zzb.bz/z25gO

Submitted by JamesMut (not verified) on Wed, 02/06/2019 - 21:09

Permalink

Play the second component of this extraordinary experience game.Kill all the zombies that come your way.Tune up all the vehicles, coating degrees to open new and stronger vehicles in Earn To Die 4.
https://sanford91laugesenkatzpollock822.shutterfly.com/21
https://skinner13laugesen.picturepush.com/profile
https://www.dailystrength.org/journals/earn-to-die-4-unblocked-at-school
https://sharenator.com/profile/toft65skinner/
http://mckay71dickerson.blog.fc2.com/blog-entry-1.html

Submitted by LarryMap (not verified) on Wed, 02/06/2019 - 21:29

Permalink

Just Type This is an one-of-a-kind challenge video game in which you have to type what words you see on your display! Essentially, kind the words that you see using your keyboard. This could seem simple yet there are various different catches in your manner in which will catch you out.

https://www.minds.com/blog/view/939105284707942400
http://blingee.com/profile/juellindberg4
http://www.cooplareggia.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=u…
https://juellindberg8.dlblog.org/2019/02/04/just-type-this-unblocked-ga…
http://www.feedbooks.com/user/4965729/profile

Submitted by JoshuaHeW (not verified) on Fri, 02/08/2019 - 01:25

Permalink

Submitted by Curtispew (not verified) on Fri, 02/08/2019 - 21:54

Permalink

This video game was influenced by Wilhelm Inform. Grab bow and arrow as well as try to hit the apple on the head of your pal. Control the strength of every shoot by holding the left mouse switch, the stamina will certainly be illustrated on the left corner of the display. Do not strike the body of your friend or the Apple Shooter game will certainly finish quickly. Each level positions you further far from the target. Click to play the game Apple Shooter now!

https://vimeo.com/user94819635
https://dickensdickens09.picturepush.com/profile
http://cqa.aaua.edu.ng/index.php?qa=user&qa_1=olsenclarke32
https://getsatisfaction.com/people/olsenclarke72
http://all4webs.com/arnoldshepard34/ezsuuztncb580.htm

Submitted by GeorgeSuedy (not verified) on Sun, 02/10/2019 - 00:44

Permalink

CubeField is an extremely basic yet extremely habit forming game which was established by Alex Hughs 11L. This is actually an outstanding game which can be the easiest in addition to the hardest video game.

https://www.goodreads.com/group/show/872091-cubefield-online-game
http://westermann99preston.nation2.com/cubefield
http://www.feedbooks.com/user/4972898/profile
https://www.instapaper.com/read/1159214402
http://zoneti.ca/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=565…

Submitted by Normanpaisa (not verified) on Tue, 02/12/2019 - 21:12

Permalink

The game which you have been waiting for a long time, comes with the 3rd chapter! G-Switch presents lots of newness to you in the third chapter. You will need to control two runner in the single player game mode from now on.

http://blingee.com/profile/hutchison62riggs
http://www.fontspace.com/profile/eskesen65riggs
https://buyandsellhair.com/author/kenney17kenney/
http://all4webs.com/meyer51hutchison/btumyjyqoy424.htm
https://riggs87eskesen.blogcountry.net/2019/02/07/g-switch-3-unblocked-…

Submitted by Keithfet (not verified) on Wed, 02/13/2019 - 22:53

Permalink

An updated variation of the timeless platformer, N Game. Run, jump, and also move your means with each degree to unlock as well as get to the exit. You have 90 seconds to complete five degrees, but you can gain added time by accumulating gold. Call with opponents and tough landings will certainly result in death.
https://photoshopcreative.co.uk/user/lawsonknapp39
http://knappreed40.thesupersuper.com/post/n-game-2-online
http://matzenmejer04.nation2.com/n-game-2
https://steenanderson1596.page.tl/N-Game-2-Online.htm?forceVersion=desk…
https://www.gaiaonline.com/profiles/tranbergtranberg93/43448385/

Submitted by EfrainGuese (not verified) on Thu, 02/14/2019 - 21:45

Permalink

Utilize the arrow tricks to relocate the red ball to his goal and also make certain to knock out all the celebrities along the road. Look out for the crooks! Getting on them is excellent ... Obtaining hit by a corner is not.
http://www.konkyrent.ru/user/LimRamsey92/
http://limvad63.curacaoconnected.com/post/red-ball-4-game
https://www.instapaper.com/read/1159647168
http://www.colourlovers.com/lover/ramseybegum97
https://www.gaiaonline.com/profiles/spencerbegum05/43450347/

Submitted by RussellNeifT (not verified) on Sat, 02/16/2019 - 21:31

Permalink

Defend your life in a tournament of hand-to-hand combat! Usage martial arts, street combating, and also special powers to win fights in Electric Man 2. You should execute deadly combinations to beat your challengers, as well as dodge their attacks to survive. Fight with the stickman as well as loss everyone to win the title! Electric Male 2 is one of our selected Activity Games
https://disqus.com/home/discussion/channel-new/electric_man_2_unblocked…
https://justpaste.it/4n8nj
http://www.inaturalist.org/people/1469658
https://www.smashwords.com/profile/view/pearsonbojesen7
https://risagerpearson4.webs.com/apps/blog/show/46362046-electric-man-2

Submitted by MichaelHes (not verified) on Sun, 02/17/2019 - 20:03

Permalink

Do you like to play online games at college or function? However the majority of interesting and also funny video games are blocked? No problem! We have the most up to date version of Flight Unblocked as well as this video game can never ever be obstructed! Play with Funblocked as well as have a good time!
https://bruce18damborgulriksenabildgaard288.shutterfly.com/21
https://hackettladefoged7198.page.tl/Flight-Unblocked-Game.htm?forceVer…
https://www.trover.com/u/2979712638
http://www.elitexecutive.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=…
http://www.visevi.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id…

Submitted by ErnestKeymn (not verified) on Mon, 02/18/2019 - 19:33

Permalink

If you're fan of physical violence, computer game and a difficulty, you ought to try to play Happy Wheels, a bloody physics-based lorry game! Players regulate a selection of various, distinct characters with their goal being to reach the goal, trigger a trigger that activates success, or gather a needed amount of tokens while avoiding being splattered across the degree by several threats and also challenges.
https://www.trover.com/u/2979864015
https://stuartwhalen50.kinja.com/
https://www.dailystrength.org/journals/happy-wheels-2-game
https://www.kickstarter.com/profile/1721838663/about
http://www.profstv.ru/user/LarssonHoover15/

Submitted by Williamkiz (not verified) on Tue, 02/19/2019 - 22:08

Permalink

Take place hazardous goals with crudely attracted heroes in our option of stickman games! Made to make it through even the roughest rolls and falls, your stickman can endure numerous severe conditions. Send out the 2D character flying over high cliffs on a dirt bike, or arm him with rifles for an intense gunfight. If you pass away in fight, you can rise again quickly. The enjoyable never quits! Go mountain cycling, angling and also racing with your hand-drawn chum!
http://justbesmarty.info/blog1/links1.php
http://justbesmarty.info/blog1/links2.php

Add new comment

This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.

2 + 4 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.

More From Author

Related Articles (Topic wise)

Related Articles (District wise)

About the author

नया ताजा